इलां- चँदुवा एक सांस्कृतिक अंग

 इलां- चँदुवा एक सांस्कृतिक अंग 



 हाम्रो सनातनी धर्म, संस्कृति र तान्त्रिक परम्परामा चँदुवाको विशेष र गहिरो महत्त्व छ, जसलाई निम्नलिखित बुँदाहरूबाट बुझ्न सकिन्छ:


१. देवत्व र राजकीय सम्मानको प्रतीकप्राचीन कालदेखि नै छत्र (छाता) वा चँदुवालाई उच्च सम्मान र राजकीय वैभवको प्रतीक मानिन्छ।मन्दिर वा सिंहासनमाथि चँदुवा टाँग्नुको अर्थ भगवानलाई 'ब्रह्माण्डको सर्वोच्च राजा' को रूपमा श्रद्धा अर्पण गर्नु हो।


२. आध्यात्मिक र तान्त्रिक संरक्षण (सुरक्षा कवच)आकाशीय ऊर्जाको नियमन: तान्त्रिक मान्यता अनुसार मन्दिरको गर्भगृह वा यज्ञमण्डपमा अत्यधिक सकारात्मक ऊर्जा उत्पन्न हुन्छ। चँदुवाले उक्त ऊर्जालाई बाहिर छरिन नदिई तलै केन्द्रित राख्न मद्दत गर्छ।पञ्चतत्वको प्रतिनिधित्व: चँदुवालाई प्रतिकात्मक रूपमा 'आकाश तत्व'  मानिन्छ, जसले मुनिको पवित्र क्षेत्रलाई सुरक्षित घेरा प्रदान गर्छ।


३. वास्तु र शुद्धता (भौतिक संरक्षण)फोहोरबाट बचावट: मन्दिरका पुराना निदाल वा दलिनबाट खस्ने धूलो, माटो, कीरा वा चराचुरुङ्गीको सुली सिधै भगवानको मूर्ति वा पूजा सामग्रीमा पर्न नदिन यसले ढालको काम गर्छ।वास्तु दोष निवारण: खुला वा नराम्रो देखिने दलिन  लाई छोपेर पूजा स्थललाई वास्तुशास्त्र अनुसार दोषरहित र सुन्दर बनाइन्छ।


४. मण्डला र ब्रह्माण्डको प्रतीकधेरैजसो परम्परागत चँदुवाहरूमा अष्टमङ्गल, चक्र, वा मण्डलाका चित्रहरू अङ्कित हुन्छन्।यसले यो बुझाउँछ कि चँदुवा मुनि विराजमान भगवान् सिङ्गो ब्रह्माण्डको केन्द्र हुनुहुन्छ र हामी उहाँको छत्रछायाँमा छौँ।नेवाः संस्कृति (नेपालभाषा परम्परा) मा गुठी पूजा, बहाः-बही र दाफा भजनहरूमा पनि 'इलां' (चँदुवा) लाई अनिवार्य सांस्कृतिक अंग मानिन्छ।


हाम्रो सनातनी धर्म, संस्कृति र तान्त्रिक परम्परामा चँदुवाको विशेष र गहिरो महत्त्व छ, जसलाई निम्नलिखित बुँदाहरूबाट बुझ्न सकिन्छ:


१. देवत्व र राजकीय सम्मानको प्रतीक

    💥 प्राचीन कालदेखि नै छत्र (छाता) वा चँदुवालाई उच्च सम्मान र

         राजकीय वैभवको प्रतीक मानिन्छ।

    💥 मन्दिर वा सिंहासनमाथि चँदुवा टाँग्नुको अर्थ भगवानलाई

     '    ब्रह्माण्डको सर्वोच्च राजा' को रूपमा श्रद्धा अर्पण गर्नु हो।


२. आध्यात्मिक र तान्त्रिक संरक्षण (सुरक्षा कवच)

    💥आकाशीय ऊर्जाको नियमन: तान्त्रिक मान्यता अनुसार      

         मन्दिरको गर्भगृह वा यज्ञमण्डपमा अत्यधिक सकारात्मक    

         ऊर्जा उत्पन्न हुन्छ। चँदुवाले उक्त ऊर्जालाई बाहिर छरिन

         नदिई तलै केन्द्रित राख्न मद्दत गर्छ।

   💥 पञ्चतत्वको प्रतिनिधित्व: चँदुवालाई प्रतिकात्मक रूपमा

     '   आकाश तत्व'  मानिन्छ, जसले मुनिको पवित्र क्षेत्रलाई

        सुरक्षित घेरा प्रदान गर्छ।


३. वास्तु र शुद्धता (भौतिक संरक्षण)

   💥  फोहोरबाट बचावट: - मन्दिरका पुराना निदाल वा दलिनबाट

          खस्ने धूलो, माटो, कीरा वा चराचुरुङ्गीको सुली सिधै

          भगवानको मूर्ति वा पूजा सामग्रीमा पर्न नदिन यसले ढालको

          काम गर्छ।

   💥  वास्तु दोष निवारण: खुला वा नराम्रो देखिने दलिन  लाई

          छोपेर पूजा स्थललाई वास्तुशास्त्र अनुसार दोषरहित र सुन्दर

          बनाइन्छ।


४. मण्डला र ब्रह्माण्डको प्रतीक

    💥 धेरैजसो परम्परागत चँदुवाहरूमा अष्टमङ्गल, चक्र, वा

          मण्डलाका चित्रहरू अङ्कित हुन्छन्।

    💥 यसले यो बुझाउँछ कि चँदुवा मुनि विराजमान भगवान् सिङ्गो ब्रह्माण्डको केन्द्र हुनुहुन्छ र हामी उहाँको छत्रछायाँमा छौँ।


नेवाः संस्कृति (नेपालभाषा परम्परा) मा गुठी पूजा, बहाः-बही र दाफा भजनहरूमा पनि 'इलां' (चँदुवा) लाई अनिवार्य सांस्कृतिक अंग मानिन्छ।

                              ~०~

 #प्रकामानशिल्पकार  #धर्मसंस्कृति

टिप्पणियाँ

एक टिप्पणी भेजें

इस ब्लॉग से लोकप्रिय पोस्ट

मन्दिर प्रवेश गर्नु भन्दा पुर्व किन जुत्ता चप्पल बाहिरै खोलीन्छ ?

चित्र
  मन्दिर प्रवेश गर्नु भन्दा पुर्व किन जुत्ता चप्पल बाहिरै  खोलीन्छ   ?        कुनै पनि मठ मन्दिर प्रवेश गर्नुपूर्व सवैश्रद्धालु भक्तवनहरु आफुले लगाईराखेको  जुत्ता चप्पल बाहिरै खोलेर जान्छन् । त्यसरी धार्मिक स्थलमा प्रवेश गर्दा धर्ममा  आस्था भएर पवित्र धार्मिक स्थल अपवित्र गर्न हुन्न भन्ने धार्मिक चेतनाका कारण यसो गरेको भए पनि यसको वैज्ञानिक कारण पनि रहेको हुनु पर्छ । जुत्ता चप्पलमा राजसिक र तामसिक धातुहरूको प्रधानता हुन्छ । यस विषयका जानकाहरुको भनाई अनुसार  भूतत्व धातु पातालबाट आउने नकारात्मक ऊर्जालाई पृथ्वीको वातावरणमा मिसिनका लागि जुत्ता माध्यम बन्छ ।         मानिस स्वसरिर जहाँ गए पनि उसको पाउले नै डोर्‍याउँदै लगिन्छ ।   आफ्नो आवस्यकता अनुसार मानिस अपवित्र स्थहलहरु सौचालय तथा मसानघाट लगायत स्थानमा  जानु पर्ने हुन्छन् अथवा गएका हुन्छन् ।  त्यस्ता स्थानमा नकारात्मक उर्जा शक्तीहरु सकृय भईरहेका हुन्छन् । जसले गर्दा पाउकोष लगाउनेको जुत्ता चप्पलमा  अनि जुत्ता नलाउनेको पाउमा नकारात्मक उर्...
और पढ़ें

पूजास्थल र मन्दिर क्षेत्रमा फलाम प्रयोग गर्नु हुन्न !

 धर्म-संस्कृति पूजास्थल र मन्दिर क्षेत्रमा फलाम प्रयोग गर्नु हुन्न !         धार्मिक मान्यता अनुसार कर्म फल दाता शनिको कुदृष्टिबाट बच्न शनिदेवतालाई फलाम वा फलामबाट निर्मित कुनै पनि   साधन चढाएर पुुजा गर्ने परम्परा रहेको छ । यसरी फलाम चढाएर शनिदेवतालाई पूजा गर्ने शास्त्रीय परम्परा रहि आए तापनि  अन्य देवीदेवताहरुको पूजा अर्चना  गर्दा भने फलाम वा फलामबाट निर्मित कुनै साधन पूजास्थल नजिक समेत राख्नु हुन्न भन्ने धार्मिक तथा शास्त्रीय कथन रहि आएको छ । त्यसैले धार्मिक मान्यता अनुसार पूजा तथा पितृकार्यमा फलामका भाँडाको प्रयोग गर्न निषेध गरिएको छ ।         फलाम एक रसायनिक तत्व भएका कारण यस धातुमा खिया लाग्ने गर्छ । फलाम खिया लाग्ने धातु भएका कारण शुद्ध धातु मानिएको छैन ।  यही कारणले गर्दा पूजामा फलामका भाँडोको प्रयोग हुँदैन  ।  रसायनिक तत्व फलामा लाग्ने खिया मानव शरिरका लागि अति घाटक मानिन्छ । त्यसैले धार्मिक मान्यता अनुसार फलाम र फलाबाट निर्मित साधन पूजा स्थलमा मात्र हैन मठ मन्दिर देखि नै टाढा राख्ने निति हाम्रा पुर्...
और पढ़ें

कान्तिपुर सहरको संरक्षिका " अजिमा"

  कान्तिपुर सहरको संरक्षिका " अजिमा" पृष्ठभूमि          विश्वक‍ो विभिन्न  देशका जनताले आ-आफ्ने धर्म संस्कृति  अपनाइ आएको छ । जसले जोसुकै धर्म संस्कृतति अपनाउँदै आएको भएतापनि सबै समुदायले आ-आफ्नो धर्म, संस्कृति, जात वा समाज अनुकूलता धर्म संस्कृति र जातीय समुदायक‍ो पहिचान दिन्दै आएको छ । हुनत आजका भौतिक वादीले धर्मनै मान्दैनन् । भौतिक वादी कम्युनिस्टलेत घर्मलाई अफिमको नशानै मान्छन् । धर्मलाई नशा मान्नेहरूका भनाईमा यहाँ अलौकिक वा लौकिक देउतानै छैनन् । तर पनि उनिहरु आफ्ना दिवंगत अग्रज पथदर्शकहरुको संझना र सम्मानमा उनीहरुको जन्म दिनका दिन तस्बिरमा माल्यार्पन गरि जन्मजयन्ती   मनाउछन्।  यो पनि एक किसिमको पूजानै हो । यसरी हेर्ने होभने देवता नमान्नेले पनि फरक दृष्टिकोणले भएपनि धर्म संस्कृतिलाई मान्यता दिन्दै आएको मान्न सकिन्छ         प्राचीन काल देखिनै नेपालमा धर्म संस्कृति मान्ने मूल्यमान्यता  आफ्नै पृथक्ता छ । यहि पृथक धर्म संस्कृति र मूल्यमान्यताले विश्व सामु नेपालले आफुलाई चिनाई आएको...
और पढ़ें